Duurzaam vrijwilligerswerk: waarom hoe je denkt bepaalt hoe je kijkt
arrow_drop_up arrow_drop_down

Duurzaam vrijwilligerswerk: Waarom hoe je denkt, bepaalt hoe je naar een ander kijkt

Laatste update van dit artikel: 16 juli 2019

Ga je stage lopen of vrijwilligerswerk doen in het buitenland? Dan is een goede voorbereiding cruciaal. En nee, dan heb ik het niet over de hoeveelheid flesjes deet die je nodig hebt en alle pakken hagelslag die je koffer in gaan.

Eén van de grootste uitdagingen waar westerse vrijwilligers en stagiaires mee geconfronteerd worden, is onwetendheid. Je weet niet wat je niet weet. En als je niet weet waar je op gebied van de normen, waarden en cultuur van je bestemming op moet letten, dan loop je het risico om jezelf behoorlijk voor schut te zetten. Of erger: schade aan te richten. Hoe goed je bedoelingen ook zijn.

Je weet niet wat je niet weet. En als je niet weet waar je op gebied van de normen, waarden en cultuur van je bestemming op moet letten, dan loop je het risico om jezelf behoorlijk voor schut te zetten. Of erger: schade aan te richten. Hoe goed je bedoelingen ook zijn.

Waarom hoe je denkt, bepaalt hoe je naar een ander kijkt

Onlangs kwam ik een filmpje (link vind je helemaal onderaan) tegen van Steven Covey. Hij is de auteur van o.a. het boek ‘De 7 eigenschappen van effectief leiderschap’, over denkkaders of gedachtepatronen (paradigma’s). Het filmpje begint met de stelling:

‘We think we see the world as it is, while in fact we see the world as we are’

Met andere woorden: je bekijkt en beoordeelt je omgeving op basis van wat je kent. Je gedachtepatronen, dus wat je ‘weet’ of ‘gelooft’ over jezelf en over een ander. Uit het filmpje blijkt wel dat jouw gedachtepatronen enorm bepalend zijn voor je benadering van situaties en van het leven zelf.

Documentaire

Doingoood stagiaire Rosemarie heeft in 2017 een half jaar in Malawi gewerkt aan een documentaire. Zij studeerde International Media en Entertainment Management aan de NHTV. Zij wijdde haar afstuderen aan de zoektocht naar de positieve kanten van internationaal vrijwilligerswerk. Bezien en beoordeeld vanuit de kant van de ontvangende partij: het project en de projectleiding in Afrika. Dit onderwerp is mede tot stand gekomen door de kritische berichtgeving in de westerse media (bijvoorbeeld dit artikel op Oneworld) over de schadelijke kanten van internationaal vrijwilligerswerk. Over dit onderwerp schreef ik zelf ook meerdere blogs.

Duurzaam vrijwilligerswerk en westerse maatstaven

Rosemarie onderzocht in hoeverre deze kritieken gedeeld worden door Afrikaanse project- en community leiders. En zij interviewde een Malawische specialist op het gebied van mensenrechten. Ze wilde weten in hoeverre kritische artikelen in de media gebaseerd zijn op westerse maatstaven over de bezwaren tegen internationaal vrijwilligerswerk.

Haar onderzoek heeft interessante en verrassende inzichten opgeleverd. Inzichten die nog veel verder gaan dan het antwoord vinden op haar probleemstelling. Met name dat het niet eenvoudig is om ‘het antwoord’ te vinden. In de praktijk is namelijk gebleken dat de wederzijdse paradigma’s hierin een behoorlijke uitdaging vormen. Dit komt mede door cultureel bepaalde normen en waarden.

De invloed van gedachtepatronen op interculturele samenwerking

Het geven van directe antwoorden past over het algemeen niet binnen de cultuur in Malawi. hetzelfde geldt voor het hebben van een kritische houding. Dat zien we ook in meerdere Afrikaanse landen. Liever pleziert men gasten met waardering, beleefdheid en geeft het antwoord waarvan men denkt dat je het graag wilt horen. De zoektocht van Rosemarie naar de échte mening over internationaal vrijwilligerswerk kreeg door dit inzicht een veel diepgaandere vorm. Het werd een zoektocht naar de invloed van paradigma’s op de manier waarop interculturele samenwerking werkt.

“Hoe ziet de westerse vrijwilliger zichzelf? Welk beeld heeft deze van Afrika? Hoe beïnvloedt dit zijn/haar idee over ‘wat Afrika nodig heeft’? Welk beeld heeft de bevolking in Afrika van westerlingen? Hoe beïnvloedt dit de manier waarop wij elkaar benaderen?”

Hoe vaker ik de quote van Steven Covey lees, hoe duidelijker het mij wordt waar de uitdagingen liggen van het samenwerken met mensen van een ander continent, uit een andere cultuur. Lees hem nog eens: ‘We think we see the world as it is, while in fact we see the world as we are’. Vertaald naar de uitdagingen van interculturele samenwerking kom je dan op de volgende vragen:

Hoe ziet de westerse vrijwilliger zichzelf? Welk beeld heeft deze van Afrika? Hoe beïnvloedt dit zijn/haar idee over ‘wat Afrika nodig heeft’? Welk beeld heeft de bevolking in Afrika van westerlingen? Hoe beïnvloedt dit de manier waarop wij elkaar benaderen?

Effectief internationaal vrijwilligerswerk of stage

Bij Doingoood vinden wij effectief vrijwilligerswerk erg belangrijk. Het is niet onze doelstelling om vrijwilligerswerk als een ‘toeristisch product’ aan de man te brengen, ter vermaak van de vrijwilliger. We vragen feedback aan de projecten over ons werk en over het functioneren van elke vrijwilliger en stagiaire. Zodat we hierin continu kunnen blijven leren en verbeteren. Hierbij is het ook de uitdaging om inhoudelijke feedback te krijgen. Want projectleiders geven liever een hoop waardering voor de tijd die de vrijwilliger of stagiaire in het project heeft gestoken.

De treffende quote over paradigma’s maakte mij één ding duidelijk. Namelijk dat het dít uiteindelijk is dat het zo lastig maakt wat (en wie!) bepaalt of het vrijwilligerswerk of de stage ook echt effectief, integer, duurzaam en zinvol is. Omdat de manier waarop westerlingen al deze zaken beoordelen, heel erg verschilt van de manier waarop de ontvangende partij dezelfde onderwerpen beoordeelt.

Juist omdat de manier waarop we naar dingen kijken zo verschillend is, maakt dat het zo lastig is om te bepalen of internationaal vrijwilligerswerk of stage duurzaam en zinvol is

Zelfingenomen

Het zelfingenomen zijn om te denken dat alleen ‘onze’ kijk op de zaak de juiste is. Ik zie regelmatig dat -en ik betrap mezelf er ook soms op- dat er over ‘wij’ en ‘zij’ gesproken wordt. Waarbij impliciet wordt gesuggereerd dat ‘onze’ kijk op zaken bepaalt wat effectief is, verantwoord of duurzaam; want ‘zij’ zijn veel minder bezig met de lange termijn, met mensenrechten of met onderwerpen rondom hechting en een –in westerse ogen- pedagogisch verantwoorde benadering van opvoeding.

Het resultaat van Rosemarie’s onderzoek is een boeiende zoektocht. Ondersteund met prachtige beelden en interviews die je aan het denken zetten. Wat mij betreft verplichte kost voor iedereen die vrijwilligerswerk of stage in het buitenland gaat doen.

Grootste uitdaging bij Doingoood

Als je mij vraagt wat ik de grootste uitdaging vind van mijn werk, dan is het juist dit onderwerp. Hoe waarborg je realistische verwachtingen (bij de vrijwilliger of stagiaire en bij het project) bij de organisatie en uitvoering van verantwoord, respectvol en effectief vrijwilligerswerk. Ik ben me heel erg bewust van de belangrijke rol die, naar mijn mening, juist de uitzendende organisatie hierin speelt.

Wij voelen bij Doingoood de verantwoordelijkheid om mensen goed voor te bereiden; zowel de vrijwilliger of stagiaire als de mensen op het project. Om vrijwilligers en stagiaires te helpen realistische verwachtingen te hebben van hun bijdrage, het project en het verblijf op de bestemming. En voor het vinden van de juiste balans tussen wat de vrijwilliger of stagiaire graag wil (doen) en wat het project daadwerkelijk nodig heeft.

Dit onderwerp blijkt in de praktijk complexer uit te pakken dan het in eerste instantie lijkt. Eén ding weet ik alvast zeker over paradigma’s: ze zijn hardnekkig. In mijn volgende blog ga ik hier verder op in.

 

Wij maken gebruik van cookies