Stop weeshuisstages; over de schadelijke gevolgen | Doingoood
arrow_drop_up arrow_drop_down

Onlangs maakte Nieuwsuur een uitzending over weeshuisstages.  Fontys Hogeschool heeft als eerste haar handtekening gezet onder de afspraak dat hun Pedagogiek studenten geen stages meer zullen lopen bij weeshuizen. De aanleiding hiervan is de campagne ‘Stop weeshuisstages’ van Better Care Network (BCN) en Defence for Children (DfC), die aandacht wil vragen voor de schadelijke gevolgen hiervan voor de kinderen.

Ik heb al meerdere blogs over dit onderwerp geschreven, maar voor het geval je die gemist hebt, hieronder nog even een korte samenvatting van het probleem.

Weeshuisstages: waarom het lezen van dit blog 10 minuten van jouw tijd waard is

Maar eerst nog even waarom je dit blog echt helemaal wilt lezen. Dit is een behoorlijk uitgebreid blog, omdat dit onderwerp veel om het lijf heeft. Het gaat over de rechten van een kind, in een wereld waar veel mis gaat. Ik hoop dat je 10 minuten de tijd neemt om alles te lezen.

Het zal je inzicht geven in ‘de wereld van weeshuizen’ en de verschillende belanghebbenden. We leggen uit waarom wij projecten niet betalen voor het ontvangen van vrijwilligers en stagiaires. Je begrijpt beter waar je op moet letten bij het kiezen van een organisatie, als je op zoek bent naar internationaal vrijwilligerswerk of stage. En je krijgt meer achtergrondinformatie dan wanneer je naar een snel gemaakt item op TV kijkt.

Weeshuis is big business

In een aantal landen in Afrika is het starten van een weeshuis vaak ‘big business’. Want, donateurs en vrijwilligers helpen graag kinderen in nood. De term ‘wees’ klopt in dit geval ook vaak niet. Dat komt omdat van veel kinderen nog één of beide ouders leven. Ouders die in extreme armoede leven, staan hun kinderen soms af aan een ‘weeshuis’. Zij doen dit bijvoorbeeld zodat hun kind onderwijs en eten krijgt. Ook wanneer één van de ouders een nieuwe partner krijgt, gebeurt het dat kinderen worden afgestaan. De nieuwe partner accepteert de kinderen in het bestaande gezin dan gewoonweg niet. Binnen polygame huwelijken (waar een man meerdere vrouwen trouwt) ‘erven’ overige echtgenotes vaak de kinderen van de overleden echtgenote. Het komt veel voor dat deze ‘stiefkinderen’ zeer slecht behandeld of uitgebuit worden.

“Onder valse voorwendselen geven ouders hun kinderen mee, onder de belofte dat ze een beter leven tegemoet gaan.

Deze kinderen worden vervolgens in een ‘weeshuis’ opgevangen en moeten bijvoorbeeld optredens geven voor toeristen.”

 

Helaas gebeurt het ook dat kinderen actief geronseld worden. Onder valse voorwendselen geven ouders dan hun kinderen mee. Hen wordt beloofd dat ze een beter leven tegemoet gaan. Deze kinderen worden vervolgens in een ‘weeshuis’ opgevangen. Vervolgens moeten zij bijvoorbeeld optredens geven voor toeristen. Of het ‘weeshuis’ ontvangt donateurs en (betalende) vrijwilligers waardoor er sprake is van een verdienmodel.

De documentaire ‘Last minute weeshuis’ gaat hierover.

Onveilige gehechtheid

Een ander probleem is onveilige gehechtheid bij kinderen die te maken krijgen met veel wisselende verzorgers. Kinderen in een tehuis kunnen in hun eerste levensjaren geen vertrouwensband opbouwen met vaste personen. Hierdoor ondervinden zij mogelijk hun hele leven problemen met het aangaan van relaties met anderen. Vrijwilligers en stagiaires die telkens kortdurend bij een project meehelpen, vertrekken ook weer. Hierdoor zouden hechtingsproblemen versterkt kunnen worden.

BCN en DfC zetten zich ervoor in om vrijwilligerswerk en stages bij weeshuizen te stoppen. Opvang in weeshuizen moet plaats maken voor alternatieve vormen van zorg. Zoals pleegzorg binnen de gemeenschap, zodat kinderen in een gezin opgroeien.

Laat ik vooropstellen dat ik het volledig eens ben met de standpunten van BCN/ DfC. Ik heb o.a. in Tanzania met eigen ogen gezien dat ‘weeshuis’ directeuren goud geld verdienen. En de westerse vrijwilligers die oprecht denken dat ze iets goeds doen. Terwijl er gewoon sprake was van kinderen overdag ‘wees’ laten spelen en ze ‘s avonds weer naar huis gingen. Dat zijn natuurlijk schandelijke praktijken. En ik weet ook dat er nog steeds organisaties zijn die samenwerken met dergelijke initiatieven. Helaas.

Het stoppen van het doen van vrijwilligerswerk of stages in weeshuizen is een goede oplossing om bovenstaande ‘projecten’ te voorkomen. Want als niemand er naartoe gaat, is het verdienmodel om zeep.

Ik zie wel een enorme uitdaging bij de implementatie van alternatieve zorgsystemen. En ik vraag me af in hoeverre de kinderen, in instellingen die wél zuivere doelstellingen hebben, hieronder gaan lijden.

Laat ik dat verder uitleggen.

Nooit betalen voor vrijwilligerswerk of stage

Vaak vinden vrijwilligers of stagiaires het een fijn idee als (een deel van) het geld dat zij betalen, gaat naar het project waar zij heen gaan. Die gedachte lijkt logisch. Want het project is afhankelijk van donateurs en op die manier halen zij inkomsten binnen. Toch is het niet logisch. Want als een project geld ontvangt voor elke vrijwilliger die daar geplaatst wordt dan is er sprake van een verdienmodel en dus van financiële afhankelijkheid.

Bij instellingen is het van groot belang dat er vaste verzorgers zijn die de dagelijkse zorgtaken voor de kinderen op zich nemen. Op die manier hechten kinderen zich aan vaste personen. Ontvangt een project veel vrijwilligers, dan is er nog een mogelijk negatief effect. Want als er zoveel hulp (en geld) komt is het aantrekkelijker om geen betaald personeel aan te nemen. De vrijwilliger neemt dan de plaats in die eigenlijk door een betaalde werknemer ingenomen moet worden. Dat is niet alleen slecht voor de kinderen in het project, maar ook voor de lokale werkgelegenheid.

“Het is niet logisch om geld aan het project te betalen omdat je er vrijwilligerswerk doet.

Want als een project geld ontvangt voor elke vrijwilliger die daar geplaatst wordt dan is er sprake van een verdienmodel en dus van financiële afhankelijkheid.

 

Onafhankelijk

Deze tehuizen moeten eigen geldstromen hebben. Hierdoor kunnen wij onafhankelijk van de komst -en het geld- van meehelpende vrijwilligers voortbestaan.

Bij Doingoood werken we sinds een aantal jaren niet meer samen met instellingen waar kinderen permanent wonen. Tot 2019 hebben we nog wel samengewerkt met projecten voor tijdelijke crisisopvang voor kinderen onder de 3 jaar. Oprechte projecten die zich keihard inzetten voor familiehereniging of een nieuw gezin voor ‘hun’ kleintjes. Met pijn in ons hart, en gemengde gevoelens, hebben we toch afscheid genomen. Dat is het gevolg van onze wens om 100% te kunnen voldoen aan de richtlijnen van branchevereniging Vereniging Volunteer Correct.

Wij werken bewust met eigen Doingoood medewerkers op onze Afrikaanse bestemmingen. Zij bezoeken de projecten met grote regelmaat en weten wat er speelt. Hierdoor hebben wij een behoorlijk compleet beeld van de geldstromen. Doingoood betaalt een project niet voor de plaatsing van vrijwilligers of stagiaires. Het overgrote deel van onze projectpartners ontvangt alléén vrijwilligers of stagiaires van Doingoood. We beperken de aantallen, om de goede balans tussen het aantal vaste personeelsleden en vrijwilligers te bewaken.

Daardoor weten wij ook dat het project niet, via de achterdeur, alsnog geld verdient aan vrijwilligers of stagiaires via andere organisaties die hiervoor wél geld neertellen.

Het komt heel soms voor dat projecten toch ineens wel met een organisatie gaat werken die betaalt voor het plaatsen van vrijwilligers of stagiaires. In dat geval betekent dat voor Doingoood tevens het einde van de samenwerking met een dergelijk project. Omdat wij hier echt niet achter staan en het niet aansluit bij onze visie.

Onze projectpartners die wel meerdere internationale vrijwilligers of stagiaires ontvangen zijn bijvoorbeeld ziekenhuizen, of hebben sponsoren in andere landen die hen af en toe bezoeken. Deze sponsoren plaatsen alleen niet structureel stagiaires of vrijwilligers.

Weeshuistoerisme

In de afgelopen 12 jaar heb ik persoonlijk enorm veel (werk)ervaring opgedaan in Afrika. Ik heb gesproken met mensen en projecten en heel erg veel geleerd. Ik heb in Oeganda gewoond. En ik ben ook regelmatig langere tijd in een Afrikaans land verbleven.

De ontwikkelingen op gebied van ‘weeshuistoerisme’ heb ik zien opkomen en gevolgd. En de ‘best practices’ hiervan heb ik opgenomen in het beleid van Doingoood.

Alternatieve zorg

Ik zie ook dat er nog een lange weg te gaan is. Alternatieve zorgsystemen in landen in Afrika komen langzaam van de grond. Kindertehuizen helemaal vervangen door alternatieve zorg is echt nog een wereld verwijderd van de dagelijkse praktijk in veel Afrikaanse landen

Je ziet dat overheden, bijvoorbeeld in Kenia en Oeganda, zich steeds meer bewust zijn van de schadelijke gevolgen van weeshuizen voor kinderen. Een mooie ontwikkeling. Wat ik zelf ook geconstateerd heb in de afgelopen jaren, is dat steeds meer Kenianen open staan voor adoptie. Hierdoor kunnen kinderen opgroeien bij een familie in hun eigen geboorteland. Een geweldige vooruitgang!

3,6 miljoen kwetsbare kinderen in Kenia

Kenia heeft ongeveer 46 miljoen inwoners, waarvan zo’n 42% onder de 14 jaar is. Hiervan worden naar schatting 3,6 miljoen kinderen ingedeeld als ‘kwetsbaar’. Er zijn ongeveer 830 (geregistreerde) kindertehuis instellingen in Kenia. Het geschatte aantal kinderen dat in deze instellingen verzorgd wordt ligt tussen de 40.000 en 42.000 kinderen. Gemiddeld rond de 50 kinderen per instelling. Deze aantallen staan los van het aantal kinderen dat op straat leeft (rond de 300.000). Of in gevangenissen zit. Niet omdat ze de wet overtreden hebben, maar omdat ze zorg nodig hebben die er niet is.

‘Vision 2030’ is Kenia’s lange termijn strategie. Die zich richt op investeren in mensen en het verminderen van armoede en kwetsbaarheid. Een interessant rapport om hierover te lezen is ‘Taking child protection to the next level in Kenya’ geschreven door o.a. Unicef.

Hierin staan de vele uitdagingen beschreven waarmee de regering geconfronteerd wordt bij de implementatie, monitoring en financiering van een dergelijke omslag.

Zichtbaar is wel dat men de boodschap ‘weeshuizen moeten sluiten’ heeft opgevangen, en daar vervolgens naar handelt. Met het sluiten van weeshuizen, zonder dat er een goed alternatief is, wordt het probleem alleen maar groter. En schrijnender voor de kinderen.

“Met het sluiten van weeshuizen, zonder dat er een goed alternatief is, wordt het probleem alleen maar groter.

En schrijnender voor de kinderen.

Wij maken gebruik van cookies